zondag 15 april 2018

Gestolen manuscripten en een verdwenen missionaris

Zo nu en dan is het hier even Grisham-tijd. Dan heb ik zin in goedgeschreven amusement, met een sterke plot en levendig neergezette personages. Ideaal voor in het openbaar vervoer en voor even tussendoor. Onlangs las ik een recente roman van Grisham, die nu eens géén rechtbankthriller is, maar zich afspeelt in schrijvers- en boekhandelaarskringen, en daarna een vermakelijk verhaal waarin een jetset advocaat vers uit de afkickkliniek in de Braziliaanse jungle gedumpt wordt en zowaar geconfronteerd wordt met morele kwesties.

John Grisham,
Camino Island (VS 2017)
Roman, 306 pp.
Nederlandse titel: Het eiland

Camino Island begint lekker Grishamachtig: een stel criminelen rooft op spectaculaire wijze middels een tot in de puntjes uitgewerkt plan de originele manuscripten van de romans van F. Scott Fitzgerald uit de universiteitsbibliotheek van Princeton. Het lijkt alsof ze de perfecte misdaad hebben uitgevoerd, maar elke boef laat steekjes vallen. Al gauw heeft de politie een spoor. Helaas loopt dat weer vrij snel dood en lijken de kostbare manuscripten voorgoed verloren.

maandag 9 april 2018

Levens uit een heel bijzonder land

Ethiopische koffieceremonie
(bron: Wikipedia)
Binnenkort ga ik naar Ethiopië met vakantie! Het is een land waar ik al heel lang naar toe wil, omdat het zo bijzonder en hier zo onbekend is. Het heeft een stokoude cultuur, die in veel opzichten heel anders is dan in de rest van Afrika. Wist je bijvoorbeeld dat de Ethiopiërs zich al rond het jaar 340 bekeerden tot het Christendom, een paar eeuwen vóór wij dat deden? Dat het nooit gekolonialiseerd is en dus relatief weinig westerse invloeden kent? Dat het voormalige koningshuis beweerde af te stammen van Salomon en de koningin van Sheba? Dat het een andere kalender heeft met 13 maanden en dat de jaartelling ook afwijkt? Dat het zijn eigen schrift heeft? En dat de koffieboon er oorspronkelijk vandaar komt?

Om me in te lezen raadpleeg ik natuurlijk altijd de standaardreisgidsen, voor de praktische informatie, maar het is ook waardevol om niet-toeristische boeken van Ethiopiërs zelf te lezen, voor de blik van binnenuit. En zo kwam ik uit bij het leven van een traditioneel levende Ethiopische vrouw die bijna de hele twintigste eeuw meemaakte, en de memoires van een ingenieur die in de jaren zeventig in de communistische revolutie verstrikt raakte. Beide boeken zijn uitstekend geschreven en zeer de moeite waard, ook als je van plan bent om nooit naar Ethiopië te gaan.

maandag 2 april 2018

Kunt u nog zweven, zweef dan mee

Stine Jensen, Go East: Een filosoof reist door de 
wereld van yoga, mindfulness en spiritualiteit (Nl 2015)
Filosofie, autobiografie, 229 pp.

Er was eens een druilerige donderdagmiddag, ofwel: hoe Anna thuiskwam met een gesigneerd exemplaar van dit boek.

Het was dus een druilerige donderdagmiddag op kantoor, net 14 uur geweest, en nog twee uur te gaan voordat mijn weekend begon. Als ik op tijd wilde zijn voor de lezing waar ik me voor op had gegeven moest ik zo meteen vertrekken. Alleen, ik had geen zin om door de regen naar het zalencentrum te fietsen. Kon ik bij nader inzien niet veel beter  doorprutsen aan dat ingewikkelde contract dat binnenkort af moest? Dat scheelde maandag weer een hoop werk. Maar ja, niet-gaan was aso. De gratis kaartjes voor de lezing waren immers al tijden geleden uitverkocht geweest. Collega van een andere afdeling gemaild of ze mee ging, dan moest ik wel. Geen reactie. Dat deed de deur dicht. Ik haalde de lezing uit mijn agenda en ging er eens goed voor zitten: dat contract ging vanmiddag nog af komen. Net op dat moment verscheen er een andere collega in de deuropening. 'Ga jij soms toevallig naar die lezing?' Yes! Het moest dus toch zo zijn.

zondag 18 maart 2018

De dood van het meisje

Celeste Ng,
Everything I Never Told You (VS 2014)
Roman, 298 pp.
Nederlandse vertaling: Wat ik nooit eerder heb gezegd


Ja hoor, ze doen het weer eens. Een boek ten onrechte aanprijzen als een thriller, want dan verkoopt het beter. Mensen, DIT IS GEEN THRILLER. Het is een literaire roman over een disfunctionele familie en het klopt dat het aanvankelijk niet duidelijk is hoe de middelste dochter dood op de bodem van het meer terecht is gekomen, maar het draait niet om suspense of om whodunit. Het is een gevoelig, psychologisch familieportret van een gezin van gemengde Chinees-Amerikaanse afkomst in de jaren zeventig, geen politieroman. Dus, aan iedereen die dit boek nu gaat lezen en vervolgens gaat klagen dat het geen spannende ontknoping heeft: u was gewaarschuwd 😉.

maandag 12 maart 2018

Achter of naast de troon, maar vooral niet erop

Helen Castor,
She-Wolves: The Women Who
Ruled England Before Elizabeth (GB 2010)

Geschiedenis, 496 pp.
Niet in het Nederlands vertaald


In 1553 stond Engeland voor een situatie die nog nooit eerder was vertoond: de koning was dood en er waren alleen nog maar vrouwelijke erfgenamen voor handen. De enige zoon die Hendrik VIII met zoveel moeite had voortgebracht was op vijftienjarige leeftijd en na een schamele zeseneenhalf jaar op de troon alweer overleden en nu waren daar alleen nog zijn halfzusters en een aantal nichten en achternichten. En verdraaid, ineens kon er nu wel wat al die eeuwen daarvoor onmogelijk was geweest: Engeland kreeg een koningin die zelf en op eigen titel het land regeerde. Nu was die allereerste koningin geen doorslaand succes. Mary, dochter van Katharina van Aragon en fanatiek katholiek, draaide de protestantse hervormingen die haar vader en halfbroer hadden doorgevoerd zo veel mogelijk terug en verdiende dankzij de honderden die ze naar de brandstapel stuurde de bijnaam Bloody Mary. Gelukkig voor de protestanten werd ook zij niet heel oud. En toen kwam Elizabeth en dat was heel andere koek. Zij kreeg de bijnaam Gloriana. Sindsdien is troonopvolging door vrouwen geen probleem meer in Engeland.

woensdag 7 maart 2018

Meeleven met niet-bestaande mensen

Ik kan intens meeleven met personages in een roman (of een film). Dat vind ik een teken van goed schrijverschap: dat een auteur het voor elkaar krijgt dat lezers zo overtuigd worden door wat hij of zij schrijft, dat ze zich betrokken voelen bij het lot van geheel fictieve mensen. Je kent dat vast wel: dat je ontzettend graag wilt dat het met een niet-bestaand wezen goed afloopt, dat je het vreselijk vindt als deze verzonnen persoon door groot onheil wordt getroffen, of dat je het gevoel hebt dat je er zelf bij bent als er iets spannends gebeurt zodat je verkrampt en met bonkend hart in je stoel zit.

Extra gretig door betrokkenheid
Nu is het gemakkelijker om mee te leven met mensen die op jezelf lijken én sympathiek zijn - het creëren van zulke hoofdpersonen is daarom veel minder risicovol voor een schrijver. Maar ik kan me ook zeer betrokken voelen (om een paar recente voorbeelden te geven) bij een bejaarde vrouw in Beiroet, een Russische aristocraat, of de cocaïne snuivende echtgenote van een drugshandelaar. Die betrokkenheid maakt de lees- of kijkervaring veel intenser en ik zie dat als een grote verdienste van de schrijver (of de filmmaker). Het is voor mij sowieso een van de aanbevelenswaardige punten van fictie: uitgenodigd worden om je in te leven in anderen, ook anderen die niet op jou lijken en niet tot de eigen kring behoren. Bovendien verhoogt die betrokkenheid de interesse voor het verhaal. Als het je echt uitmaakt wat er met de personages gebeurt, lees je extra gretig door.

Of niet?
Tot nu toe was ik er bijna automatisch (zonder daar ooit lang bij stil te staan) van uitgegaan dat iedereen meeleeft met goed neergezette fictieve personages. Totdat me in een stukje van een andere blogger over een boek dat ik net besproken had, ineens opviel, dat hij niks zei over hoe knap en levensecht de hoofdpersoon was neergezet en hoezeer dat de kwaliteit van het boek verhoogde. Zowel ikzelf als weer een andere blogger hadden flink met dit personage meegeleefd. Toen ik daarnaar vroeg, bleek dat deze blogger zelden meeleeft met romanpersonages en dat de meesten ver van hem afstaan.

En toen realiseerde ik me weer eens wat ik natuurlijk best weet, maar waar ik me soms onvoldoende van bewust ben, namelijk dat we allemaal op een verschillende manier lezen en verschillende dingen uit een roman halen. Ook begon ik me toen ineens af te vragen of het niet kunnen meeleven misschien de reden is dat sommige mensen (vooral mannen) niks met romans hebben maar alleen non-fictie lezen.

Laat het me weten!
Hoe zit dat bij jullie, geachte lezers? Ik ben heel benieuwd hoe jullie romanpersonages ervaren. Herkennen jullie het meeleefgevoel dat ik in de eerste alinea beschrijf of zegt het jullie weinig? Kunnen jullie soms tot tranen toe geroerd worden, zoals ik, of komt dat zelden of nooit voor en vinden jullie snotteraars idioten? Kennen jullie mensen in je omgeving die het meeleven met romanpersonages ook niks zegt en die daarom geen fictie lezen?

En (voor de meelevers:) bij wat voor personages voelen jullie je vooral betrokken? Wat zijn de factoren die dat effect teweeg brengen? Gaat het dan vooral om types die op jezelf lijken en een zelfde soort leven leiden, of maakt dat niet per se uit? Waren jullie als kind meevoelender of juist als volwassen lezer? Zit daar ontwikkeling in?

Ik ben heel nieuwsgierig wat jullie over dit onderwerp te melden hebben.

PS Aarzel niet om je eigen commentaar toe te voegen. Ik stel het zeer op prijs als mensen de moeite nemen om reacties of aanvullingen te plaatsen. 

zondag 4 maart 2018

Van edelman tot bediende

Amor Towles,
A Gentleman in Moscow (VS 2016)
Roman, 460 pp.
In het Nederlands vertaald als Graaf in Moskou


Regelmatig moest ik bij dit verrukkelijke boek denken aan één van mijn lievelingsfilms, The Grand Budapest Hotel van Wes Andersen. Grappig genoeg niet eens zozeer omdat dit ook in een luxe hotel speelt, maar eerder vanwege de volstrekt originele verbeelding van de schrijver, de optimistische blik, de ongebruikelijke humor en de prachtige gestileerdheid van veel scènes - een gestileerdheid die nooit verzandt in mooie scènes om de mooie scènes, maar het verhaal juist voortstuwt. Want wat bleek toen ik zojuist nog eens de passages doornam die ik eerder markeerde omdat ze mij niet alleen schitterend geschreven maar ook van belang voor het verhaal leken? Er staat daarin steeds een sprekend detail dat later van betekenis is voor de rest van het verhaal; een betekenis die het boek zijn reliëf geeft en het zijn emotionele lading schenkt. Alles blijkt uiteindelijk te kloppen.

Alleen het gegeven van dit verhaal is trouwens al heel origineel. De hoofdpersoon is de Russische graaf Alexander Rostov, die in 1922 door de Bolsjewieken veroordeeld wordt tot levenslang huisarrest in Hotel Metropol in Moskou, waar hij dan al vier jaar woont. Het enige wat hem van het vuurpeloton redt, is dat hij tien jaar eerder een gedicht met uitgesproken revolutionaire sentimenten heeft gepubliceerd. Meer dan dertig jaar zal de Graaf in dit hotel blijven en over die periode gaat dit boek.

zondag 25 februari 2018

Omhoog of ver weg

Paolo Cognetti,
De acht bergen (Italië 2016)
Roman, 190 pp.
Oorspronkelijke titel: Le otto montagne
Vertaald uit het Italiaans door Yond Boeke en Patty Krone


Ik ben een kind van het vlakke land, van weilanden met sloten, van enorme wolkenluchten, van de westenwind en van een strakke horizon die hooguit door een zadeldaktorentje doorsneden wordt. Dat platte landschap heeft mij gevormd, het zit voor altijd in mij en het is waar ik thuis hoor. Maar toch. Toch ben ik ooit als een blok gevallen voor het hooggebergte: de bergen van vele duizenden meters, waar je hoogteziekte kunt krijgen en waar een andere wereld begint, met andere begroeiïng, andere lucht, een ander perspectief. De drukte is er ver weg en de hemel een stukje dichterbij. Over de lokroep van het hooggebergte gaat deze prachtige en van begin tot eind boeiende roman.

zondag 18 februari 2018

Beter kijken

Ann Hornaday,
Talking Pictures: How To Watch Movies (VS 2017)
Essays, 296 pp.
Niet in het Nederlands vertaald.


Elke eerste vrijdagmiddag van de maand zitten wij er in Zaal 2 klaar voor: de voorstelling van de filmclub van het Groninger Forum, de beste bioscoop van de stad. De programmeur heeft voor ons dan een film uitgezocht die nog niet in première is gegaan in Nederland en vertelt vooraf over de regisseur, de plek van de film in zijn of haar oeuvre, de totstandkoming van de film, thema's en meer van dat soort dingen waardoor je gerichter en met extra interesse van de film kunt genieten. Het leukste is dat deze man vaak films uitzoekt waar ik zelf niet meteen naar toe zou gaan. Zo zagen we bijvoorbeeld een geheel geschilderde Poolse productie over Van Gogh, een Hongaarse film die in een slachthuis speelt, een vederlichte Franse komedie waar we met een enorme grijns uitkwamen en (mijn absolute favoriet tot nu toe) de nieuwste film van Jim Jarmusch over de poëzie van het dagelijks leven. Door me elke maand door een deskundige te laten verrassen zie ik films van buiten mijn eigen vertrouwde kringetje en blijf ik scherper en verruim ik mijn blikveld. Of tenminste, dat verbeeld ik me 😉.

zondag 11 februari 2018

De jacht op Gras

Sheri S. Tepper,
Grass (1989)
Roman, 544 pp.
Nederlandse titel: De heren van Gras


Een gezelschap aristocraten staat bij een groot landhuis klaar om aan de vossenjacht te beginnen. De dertienjarige dochter des huizes gaat voor het eerst ook mee, zeer tegen de zin van haar moeder. Op het eerste gezicht lijkt dit een weinig opvallende scène. Hij zou zo uit Trollope of een mooi opgezet kostuumdrama kunnen komen, maar al gauw voelt het .... verkeerd. Er lijkt iets niet te kloppen. De honden gedragen zich anders dan wij gewend zijn van jachthonden, en waarom is het paardrijden zo extreem pijnlijk voor de jagers? Nog vreemder is dat bij de mannen die niet mee jagen er opvallend veel zijn met missende ledematen en protheses. Nee, dit is bij nader inzien geen Brits kostuumdrama. We zijn hier vele eeuwen in de toekomst, op een andere wereld, Gras genaamd.